پس از شش سال پیگیری، طرح بهینهسازی مصرف انرژی با عنوان «کارور گاز» سرانجام با تصویب هیأت وزیران و حمایت رئیسجمهور وارد مرحله اجرایی شد. این طرح که با مشارکت بخش خصوصی طراحی شده، به دنبال کاهش هدررفت گاز، صرفهجویی میلیارددلاری و بهبود مدیریت مصرف انرژی در کشور است. کارشناسان حوزه انرژی تأکید دارند که اجرای هر چه سریعتر این طرح میتواند جلوی خسارتهای هزاران میلیاردی را بگیرد.
ضرورت اجرای طرح کارور گاز در شرایط بحران انرژی
طبق آخرین گزارش مرکز آمار ایران، شدت مصرف انرژی در کشور همچنان یکی از بالاترین ارقام در میان کشورهای منطقه است. مصرف گاز طبیعی در بخش خانگی بیش از ۶۰ درصد کل مصرف داخلی را شامل میشود و این رقم در فصول سرد سال گاهی به مرز ۷۰ درصد نیز میرسد. در عین حال، بر اساس دادههای وزارت نفت، حدود ۳۰ درصد از گاز تولیدی کشور در مراحل انتقال، توزیع و مصرف به هدر میرود.
در چنین شرایطی، ابلاغ دستورالعمل طرح کارور گاز از سوی وزارت نفت در تابستان سال جاری و رونمایی از قرارداد نوع ۲ این طرح به تازگی، میتواند سرآغازی برای اصلاح جدی این روند باشد. این طرح که از مدتها پیش در قالب یک مدل مشارکتی با بخش خصوصی طراحی شده، هدفش استفاده از ظرفیت شرکتهای توانمند برای اجرای طرحهای بهینهسازی مصرف در ساختمانها، صنایع کوچک، شبکههای شهری و حتی نیروگاههاست.
مدل مشارکتی کارور گاز؛ الگویی موفق جهانی
بر اساس دستورالعمل طرح کارور گاز، شرکتهای موسوم به «کارور گاز» با سرمایهگذاری و اجرای طرحهای بهینهسازی، از محل صرفهجویی پایدار ایجادشده منتفع میشوند. این مدل که در سطح جهانی با عنوان «شرکت خدمات انرژی» (ESCO) شناخته میشود، در کشورهای پیشرفته توانسته مصرف انرژی را تا ۳۰ درصد کاهش دهد.
در این مدل، ریسک سرمایهگذاری اولیه بر عهده شرکت کارور است و بازگشت سرمایه از طریق سهمبردن از صرفهجویی حاصله تأمین میشود. این رویکرد علاوه بر کاهش بار مالی دولت، انگیزه بالایی برای بخش خصوصی جهت ارائه راهکارهای نوآورانه و کارآمد ایجاد میکند.
ضرورت سرعت در اجرای قرارداد نوع دو با شرکتهای کارور
کارشناسان حوزه انرژی بر این باورند که زمان، مهمترین عامل در موفقیت طرح کارور گاز است. با وجود سپری شدن زمان زیادی از ابلاغ طرح تا عقد قرارداد با شرکتهای بخش خصوصی برای قرارداد نوع دو، همچنان دیر نشده است و دولت باید هر چه سریعتر زمینه شروع اجرای این طرح را فراهم کند.
به گفته شرکت ملی گاز ایران، این نهاد بستههای کاری متعددی را آماده کرده تا شرکتهای واجد صلاحیت بتوانند در کوتاهترین زمان، طرحهای بهینهسازی را آغاز کنند. همچنین ایجاد مشوقهای مالی برای کاروران در دستور کار قرار گرفته تا سرمایهگذاری در این حوزه جذابتر شود.
صرفهجویی اقتصادی و منفعت زیستمحیطی در گرو اجرای فوری طرح
اجرای طرح کارور گاز تنها از منظر اقتصادی اهمیت ندارد؛ بلکه پیامدهای زیستمحیطی و اجتماعی آن نیز بسیار قابل توجه است. ایران یکی از ده کشور نخست در تولید گازهای گلخانهای مرتبط با سوختهای فسیلی است و بخش قابل توجهی از این آلایندهها به دلیل مصرف غیربهینه در ساختمانها و صنایع تولید میشود.
بر اساس ارزیابی شرکت ملی گاز، اجرای کامل طرح کارور گاز در افق پنجساله میتواند سالانه بیش از ۱۰ میلیارد مترمکعب گاز صرفهجویی ایجاد کند. این مقدار معادل ارزش صادراتی بیش از ۳ میلیارد دلار در سال است. به بیان دیگر، اجرای این طرح نهتنها از فشار بر تولید داخلی میکاهد، بلکه میتواند به منبع درآمدی تازه برای کشور تبدیل شود.
از منظر زیستمحیطی نیز، کاهش مصرف گاز در بخش خانگی و صنعتی خرد موجب کاهش انتشار دیاکسیدکربن و کاهش نیاز به سوخت مایع در نیروگاهها خواهد شد. این موضوع در بهبود کیفیت هوای کلانشهرها نقش مستقیم دارد. تجربه سالهای اخیر نشان داده که هرگاه فشار گاز در زمستان کاهش مییابد، نیروگاهها به سمت مصرف سوخت مایع میروند و در نتیجه، آلودگی هوا در شهرهایی مانند تهران، اصفهان و مشهد افزایش مییابد.
جمعبندی؛ امید به آیندهای روشن با مدیریت هوشمند انرژی
اکنون همه نگاهها به وزارت نفت و شرکت ملی گاز دوخته شده است تا مشخص شود اجرای طرح کارور گاز تا چه اندازه میتواند ناترازی گاز را در کشور کاهش دهد. کارشناسان هشدار میدهند هر روز تأخیر در این مسیر، به معنای تداوم هدررفت منابع ملی و افزایش فشار بر زیرساختهای تولید کشور است.
در مقابل، آغاز سریع طرح کارور گاز میتواند کشور را وارد مرحلهای تازه از مدیریت هوشمند انرژی کند؛ مرحلهای که در آن صرفهجویی، تولید به حساب میآید و بخش خصوصی به عنوان شریک دولت در مسیر پایداری انرژی نقشآفرینی میکند. با اجرای موفق این طرح، میتوان به آیندهای روشن در تأمین انرژی پایدار و کاهش آلودگی هوا امیدوار بود.
