امیررضا محمودی: جشن تندرستان را با ۱۲ آیین اصلی مستندسازی کردم
به گزارش خبرنگار ما، کتاب «رازهای تندرستان؛ مردمشناسی یک جشن باستانی» تألیف امیررضا محمودی، انسانشناس کرمانی، طی روز جشن تندرستان در کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی کرمان با حضور محمدعلی گلابزاده، محقق تاریخ و کرمانشناس، رونمایی شد. این اثر نخستین پژوهش علمی و مستقل درباره جشن تندرستان کرمان محسوب میشود؛ آیینی که هر سال نهم اردیبهشتماه و ۴۰ روز پس از نوروز در دامنه کوههای شیوشگان و در جوار قلعه دختر و قلعه اردشیر برگزار میشود.
مستندسازی یک آیین در آستانه فراموشی؛ از فال کوزه تا چادربری
امیررضا محمودی، انسانشناس و پژوهشگر کرمانی، طی دو سال تحقیق کیفی با رویکرد مردمنگاری، این کتاب را در ۱۴۹ صفحه مصور نگاشته است. او با بهرهگیری از روش مردمنگاری و انجام مصاحبههای عمیق با ۶۰ نفر از مردم کرمان – شامل کهنسالان ۹۰ ساله محله تندرستان، پژوهشگران و فعالان فرهنگی – همراه با تصویربرداری، مشاهدات میدانی و تحقیقات کتابخانهای، موفق شده ۱۲ آیین اصلی این جشن را احصا و مستند کند.
از جمله این آیینها میتوان به فال کوزه، زاغسوزی، دایرهزنی و شادی جمعی، پخت آش و آجیل، حضور در «اتاق چهله»، چادربری، ریختن آب چهل، شمع روشن کردن، دعا در کوه بریده، دود کردن اسپند و دریافت انرژی از کوه اشاره کرد.
قدمتی کهن در اسناد مکتوب و تاریخ شفاهی
به گفته نویسنده، اگرچه قدیمیترین سند مکتوب مستقیم از جشن تندرستان به سفرنامه «الا ساکس» بازمیگردد، اما تاریخ شفاهی و باورهای ریشهدار در این آیین، پیوند آن را با دوران مهرپرستی و پیش از اسلام نشان میدهد. همچنین در کتاب «مزارات کرمان» (تألیف سعید محرابی کرمانی در قرن دهم قمری) از منطقه «شیوشگان» به عنوان مکانی مقدس یاد شده است.
دو نکته برجسته درباره این کتاب:
- کارکردهای دهگانه جشن تندرستان شامل شفای بیماریها، بختگشایی، باروری، بالگردانی، دعا و نیایش، تقویت بنیان خانواده، احترام به طبیعت، نشاط اجتماعی، افزایش رزق و روزی و هویتبخشی تاریخی به مردم کرمان
- تطبیق با نظریههای انسانشناسی نظیر «بقایای فرهنگی» ادوارد تایلور و جیمز فریزر (شاخه زرین) و همچنین آرای مارگارت مید و ناصر فکوهی
ثبت ملی و هشدار درباره تخریب محوطه تاریخی
جشن تندرستان در سال ۱۳۸۸ با عنوان «چهلم بهار» در فهرست آثار ناملموس میراث فرهنگی ایران به ثبت رسیده است. نویسنده اما تأکید میکند که با وجود این ثبت و قدمت فرهنگی، هنوز اقدام مؤثری برای حفاظت از محوطه تاریخی تندرستان انجام نشده و این مکان در معرض تخریب و تغییرات نسلی قرار دارد.
امیررضا محمودی، انسانشناس کرمانی، همچنین کتابی در خصوص نحوه همسانسازی فرهنگی مهاجران افغانستانی با فرهنگ محلی در ایران در دست نگارش دارد. کتاب «رازهای تندرستان» گامی ارزشمند در جهت حفظ و معرفی میراث ناملموس کرمان و مستندسازی آیینهای کهن این دیار است.
