دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی فنی و حرفهای و کاردانش، تازهترین گزارش مجمع جهانی اقتصاد (WEF) با عنوان «۱۰ فناوری نوظهور جهان در سال ۲۰۲۶» را مورد مطالعه قرار داد. این گزارش که با همکاری نشریه علمی Frontiers منتشر شده، فناوریهایی را معرفی میکند که انتظار میرود در سالهای آینده، تحولات قابلتوجهی در حوزههای انرژی، صنعت، سلامت و اقتصاد جهانی ایجاد کنند.
۱۰ فناوری نوظهور که آینده آموزشهای مهارتی را متحول میکنند
بر اساس گزارش مجمع جهانی اقتصاد، فناوریهای نوظهور سال ۲۰۲۶ عبارتاند از:
- انرژی همهچیز به شبکه (Everything-to-Grid Energy): امکان ذخیره و تبادل انرژی در مقیاس گسترده
- استخراج مستقیم لیتیوم (Direct Lithium Extraction): روشهای نوین برای تأمین مواد اولیه باتریها
- مواد خنککننده تابشی غیرفعال (Passive Radiative Cooling): کاهش مصرف انرژی در سرمایش
- فناوریهای تخریب ترکیبات PFAS: حذف آلایندههای پایدار از محیطزیست
- تخمیر دقیق (Precision Fermentation): تولید مواد غذایی و صنعتی با میکروارگانیسمها
- دارورسانی با اگزوزوم (Exosome Drug Delivery): انتقال هدفمند دارو در بدن
- واکسنهای شخصیسازیشده سرطان مبتنی بر mRNA: انقلابی در درمان سرطان
- شبیهسازی کوانتومی برای کشف دارو: تسریع در توسعه داروهای جدید
- مدلهای جهان (World Models): شبیهسازیهای پیشرفته با هوش مصنوعی
- رمزنگاری مبتنی بر شبکههای چندبعدی (Lattice-based Cryptography): امنیت سایبری در برابر رایانههای کوانتومی
سه روند کلیدی؛ شخصیسازی، غیرمتمرکزسازی و بهرهوری
گزارش مجمع جهانی اقتصاد سه روند کلیدی را بهعنوان جهتگیری اصلی فناوریهای نوظهور معرفی میکند:
- شخصیسازی راهکارها و خدمات: ارائه محصولات و خدمات متناسب با نیازهای فردی
- تولید و مصرف غیرمتمرکز و محلی: کاهش وابستگی به شبکههای متمرکز و افزایش تابآوری
- افزایش بهرهوری از طریق استفاده بهینه از منابع: کاهش هدررفت و افزایش کارایی
این روندها میتوانند در طراحی و توسعه آموزشهای فنی، حرفهای و مهارتی نیز مورد توجه قرار گیرند و زمینهساز تحول در نظام آموزشی کشور شوند.
ضرورت بازنگری در آموزشهای مهارتی همگام با تحولات فناوری
دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی فنی و حرفهای و کاردانش سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی با بهرهگیری از گزارشهای معتبر بینالمللی، تلاش میکند یافتههای آیندهپژوهانه را در فرآیند طراحی و بازطراحی برنامههای درسی، تدوین استانداردهای آموزشی، توسعه رشتههای جدید و تولید محتوای یادگیری مدنظر قرار دهد.
بررسی این گزارش نشان میدهد که تحولاتی نظیر توسعه هوش مصنوعی، تحلیل داده، فناوریهای نوین انرژی، زیستفناوری، امنیت سایبری، محاسبات کوانتومی و مهارتهای میانرشتهای، ضرورت بهروزرسانی استانداردهای شایستگی حرفهای، تجهیز کارگاهها و آزمایشگاههای آموزشی، ارتقای صلاحیت حرفهای هنرآموزان و تقویت تعامل آموزش با صنعت را بیش از پیش آشکار میسازد. با توجه به پیشبینیها، مشاغل مرتبط با هوش مصنوعی و دادهکاوی تا سال ۲۰۳۰ بیش از ۴۰ درصد رشد خواهند داشت و این امر لزوم بازنگری در نظام آموزشی کشور را دوچندان میکند. سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی با اجرای برنامههای تحولآفرین، از جمله شورای عالی آموزش و پرورش و پژوهشکدههای تخصصی، در مسیر همگامسازی آموزشهای مهارتی با فناوریهای روز جهان گام برمیدارد.
