فرودگاه بینالمللی امام خمینی در شهریور ۱۴۰۵ یکی از پرترددترین مقاطع عملیاتی خود را از نظر پروازهای بینالمللی پشت سر گذاشت. بر اساس آمار اعلامشده، از ابتدای شهریور تا روز ۲۹ این ماه، مجموعاً ۳۱۰۹ پرواز ورودی و خروجی در شهر فرودگاهی امام خمینی انجام شده و بیش از ۴۴۵ هزار مسافر در مسیرهای بینالمللی جابهجا شدهاند.
اما در کنار تعداد پروازها، یک بخش دیگر از این آمار اهمیت ویژهای دارد: بار. در همین بازه زمانی، بیش از ۳.۸ میلیون کیلوگرم بار تجاری در بخش ورودی و خروجی فرودگاه ثبت شده است. پرسش اینجاست که این شبکه پروازی به کدام کشورها متصل است و چه تصویری از مسیرهای هوایی ایران ارائه میدهد؟
نکته مهم این است که آمار منتشرشده، فهرست مقصدهای پروازی را اعلام میکند، اما بار تجاری را به تفکیک کشور مقصد یا نوع کالا منتشر نکرده است. بنابراین نمیتوان صرفاً بر اساس این آمار گفت بیشترین حجم بار تجاری دقیقاً به کدام کشور ارسال شده است؛ اما میتوان از روی شبکه پروازی و حجم بار، تصویری از جایگاه حملونقل هوایی بینالمللی ایران به دست آورد.
۳۱۰۹ پرواز در ۲۹ روز؛ فرودگاه امام به چه کشورهایی متصل بود؟
بر اساس گزارش منتشرشده، پروازهای ورودی و خروجی فرودگاه امام خمینی در این دوره به ۱۹ مقصد و کشور بینالمللی انجام شدهاند. ترکیه، عراق، چین، گرجستان، ارمنستان، امارات متحده عربی، عمان، روسیه، افغانستان، پاکستان، آذربایجان، تاجیکستان، تایلند، ویتنام، ازبکستان، مالزی، تونس، قرقیزستان و ماکائو در این فهرست قرار دارند.
این فهرست از یک طرف نشان میدهد شبکه پروازی فرودگاه امام فقط به کشورهای نزدیک ایران محدود نیست و از سوی دیگر، بخش قابل توجهی از آن را مسیرهای منطقهای و آسیایی تشکیل میدهند. فاصله کوتاهتر، تقاضای مسافری، ارتباطات تجاری و امکان استفاده از مسیرهای اتصالدهنده میتواند در شکلگیری چنین شبکهای نقش داشته باشد؛ با این حال، آمار منتشرشده سهم هر یک از این عوامل را مشخص نمیکند.
از نظر تعداد مسافر نیز در این ۲۹ روز، ۲۱۲ هزار و ۲۵۸ مسافر وارد کشور شدهاند و ۲۳۲ هزار و ۸۵۵ مسافر از ایران خارج شدهاند. مجموع جابهجایی مسافر به ۴۴۵ هزار و ۱۱۳ نفر رسیده است.
ترکیه، چین و کشورهای منطقه؛ چرا شبکه بار هوایی فقط به اروپا محدود نیست؟
وقتی مقصدهای اعلامشده را کنار هم قرار میدهیم، یک نکته قابل توجه دیده میشود: مسیرهای هوایی ایران ترکیبی از کشورهای همسایه، مراکز تجاری منطقه و مقاصد آسیایی دورتر است.
ترکیه و امارات از جمله مسیرهایی هستند که از نظر جغرافیایی و تجاری اهمیت دارند. چین نیز در سمت دیگر این شبکه قرار دارد؛ بازاری که بخش مهمی از زنجیره تأمین کالاهای صنعتی، الکترونیکی و مصرفی جهان را در اختیار دارد. در کنار آنها، کشورهایی مانند هند در فهرست رسمی این گزارش قرار ندارند، در حالی که برخی سامانههای رصد مسیرهای پروازی، شبکههای دیگری را برای فرودگاه امام نشان میدهند. همین تفاوت یادآوری میکند که فهرست اعلامشده مربوط به عملکرد همین بازه زمانی است و نباید آن را با فهرست ثابت و همیشگی مقصدهای فرودگاه یکسان دانست.
در واقع، شبکه پروازهای بینالمللی یک ساختار ثابت نیست و میتواند با تغییر برنامه ایرلاینها، شرایط عملیاتی، تقاضای مسافر و وضعیت مسیرهای بینالمللی تغییر کند.
عدد مهمتر از ۳۱۰۹ پرواز؛ بیش از ۳.۸ میلیون کیلوگرم بار تجاری
در کنار آمار پرواز و مسافر، بخش بار تصویر متفاوتی ارائه میکند. طی ۲۹ روز نخست شهریور، مجموع بار تجاری ورودی و خروجی فرودگاه امام خمینی ۳ میلیون و ۸۲۰ هزار و ۲۰ کیلوگرم بوده است.
از این مقدار، ۳ میلیون و ۴۹۵ هزار و ۳۸۱ کیلوگرم بار تجاری ورودی و تنها ۳۲۴ هزار و ۶۳۹ کیلوگرم بار تجاری خروجی ثبت شده است. به بیان دیگر، حدود ۹۱.۵ درصد بار تجاری ثبتشده در این آمار مربوط به بخش ورودی و حدود ۸.۵ درصد مربوط به بخش خروجی بوده است.
این اختلاف البته به معنای آن نیست که تمام کالاهای واردشده از مسیر هوایی مستقیماً برای مصرف نهایی در ایران هستند یا تمام کالاهای خروجی ماهیت صادراتی مشابهی دارند. نوع کالا، ارزش محموله، مقصد نهایی، ترانزیت، روش اظهار گمرکی و نحوه ثبت محموله میتواند در آمار نهایی مؤثر باشد.
بار هوایی چه کالاهایی را بیشتر جذب میکند؟
انتخاب هواپیما برای حمل کالا معمولاً زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که زمان، ارزش کالا یا حساسیت محموله اهمیت زیادی داشته باشد. انجمن بینالمللی حملونقل هوایی نیز در گزارشهای خود به نقش حمل هوایی در جابهجایی کالاهای باارزش، محصولات فناوری، محمولههای فوری و برخی کالاهای حساس اشاره کرده است.
بنابراین حجم بار هوایی را نباید فقط با وزن آن سنجید. یک محموله سبک اما گرانقیمت یا فوری میتواند از نظر اقتصادی برای حمل هوایی مناسبتر از محمولهای سنگین و کمارزش باشد که امکان حمل دریایی یا زمینی برای آن وجود دارد.
رشد جهانی تقاضا برای حمل هوایی نیز همین تفاوت را نشان میدهد. طبق آمار IATA، تقاضای جهانی حمل بار هوایی در ژوئن ۲۰۲۶ نسبت به ژوئن سال قبل ۸.۵ درصد افزایش داشته و رشد تقاضا تا حدی با جابهجایی محصولات فناوری با ارزش بالا و محمولههای فوری پشتیبانی شده است.
فریت بار ترکیه؛ یک مسیر نزدیک برای محمولههای هوایی
در میان ۱۹ کشور و مقصد اعلامشده برای پروازهای شهریور، ترکیه یکی از مسیرهای مهم منطقهای فرودگاه امام است. فاصله جغرافیایی کمتر نسبت به بسیاری از مقصدهای اروپایی و آسیایی، ارتباطات تجاری گسترده و تعداد مسیرهای هوایی باعث شده این کشور در شبکه حملونقل بینالمللی ایران جایگاه قابل توجهی داشته باشد.
برای مسافر یا فرستندهای که قصد انتقال لوازم شخصی، محموله تجاری یا بار غیرهمراه به این کشور را دارد، موضوع فقط انتخاب پرواز نیست؛ وزن و حجم بار، نوع کالا، بستهبندی، اسناد، شرایط پذیرش ایرلاین و مقررات مقصد نیز باید بررسی شود. به همین دلیل، فریت بار ترکیه را باید به عنوان یک فرآیند لجستیکی مستقل از صرفاً خرید بلیت هواپیما در نظر گرفت.
بار هوایی به اروپا؛ چرا مقصدهایی مانند انگلیس و سوئد متفاوتاند؟
در فهرست ۱۹ مقصد اعلامشده برای ۲۹ روز شهریور، نام انگلیس و سوئد دیده نمیشود. این نکته اهمیت دارد؛ زیرا وجود تقاضا برای ارسال بار به یک کشور الزاماً به معنی وجود پرواز مستقیم در همان بازه زمانی نیست.
برای مقصدهای اروپایی دورتر، ارسال بار ممکن است بر اساس شبکه پروازی موجود و مسیرهای اتصالدهنده انجام شود. در چنین شرایطی، زمان انتقال، نقطه ترانزیت، ظرفیت بار پروازها و مقررات گمرکی مقصد در انتخاب مسیر اهمیت پیدا میکند.
به همین دلیل، برای ارسال لوازم شخصی یا محمولههای مجاز به اروپا، بررسی گزینههایی مانند فریت بار انگلیس صرفاً با نگاه به فاصله تهران تا مقصد کافی نیست؛ مسیر واقعی بار و نحوه اتصال آن به شبکه حمل هوایی نیز باید مشخص شود.
سوئد؛ وقتی مقصد نهایی از مسیر پرواز مهمتر میشود
سوئد نیز در فهرست ۱۹ مقصد اعلامشده برای عملکرد شهریور قرار ندارد، اما این موضوع به خودی خود به معنی نبود امکان حمل بار به این کشور نیست. در حملونقل بینالمللی، مقصد نهایی بار میتواند با مسیر پرواز متفاوت باشد و یک محموله برای رسیدن به کشور مقصد از یک یا چند نقطه میانی عبور کند.
در چنین حالتی، فرستنده باید علاوه بر قیمت، مدت زمان حمل، تعداد مراحل انتقال، شرایط گمرکی، نوع بار و محدودیتهای شرکت هواپیمایی را بررسی کند. در نتیجه، فریت بار سوئد را نمیتوان صرفاً بر اساس تعداد پروازهای مستقیم از تهران ارزیابی کرد.
بار مسافری و بار تجاری؛ دو عدد متفاوت در آمار فرودگاه
یکی از نکات مهم گزارش شهریور، تفاوت میان بار همراه مسافر و بار تجاری است. مجموع بار مسافری ورودی و خروجی در این دوره بیش از ۸ میلیون و ۴۵۲ هزار کیلوگرم اعلام شده است؛ رقمی که از بار تجاری ۳.۸ میلیون کیلوگرمی بیشتر است.
بار مسافری شامل محمولهای است که در ارتباط با سفر مسافران جابهجا میشود و منطق آن با محموله تجاری تفاوت دارد. در مقابل، بار تجاری میتواند شامل کالاهایی باشد که با هدف واردات، صادرات یا سایر عملیات تجاری حمل شدهاند. بنابراین مقایسه این دو عدد بدون توجه به ماهیت متفاوت آنها میتواند تصویر نادرستی از عملکرد بار فرودگاه ایجاد کند.
آیا میتوان گفت بار هوایی ایران به کدام کشور بیشتر میرود؟
با دادههای منتشرشده برای شهریور ۱۴۰۵، پاسخ دقیق به این سؤال هنوز ممکن نیست. آمار رسمی، تعداد پروازها، تعداد مسافران و وزن کل بار تجاری ورودی و خروجی را اعلام کرده و فهرست ۱۹ مقصد را نیز ارائه داده است؛ اما وزن بار تجاری به تفکیک کشور مقصد منتشر نشده است.
بنابراین نمیتوان بر اساس این دادهها اعلام کرد که مثلاً ترکیه، چین یا یکی دیگر از کشورهای فهرستشده بیشترین سهم بار هوایی ایران را داشته است. برای چنین نتیجهای باید آمار تفکیکشده گمرکی یا فرودگاهی درباره مبدأ، مقصد، نوع کالا و وزن محمولهها در دسترس باشد.
۳۱۰۹ پرواز چه تصویری از نقش فرودگاه امام ارائه میدهد؟
آمار شهریور فقط یک عدد درباره تعداد پروازها نیست. ترکیب ۳۱۰۹ پرواز، ۴۴۵ هزار مسافر و ۳.۸ میلیون کیلوگرم بار تجاری نشان میدهد که فرودگاه امام خمینی همزمان چند نقش متفاوت را در شبکه حملونقل بینالمللی ایران بر عهده دارد.
از یک طرف، شبکه پروازی آن مسافران را به مجموعهای از کشورهای منطقه، آسیا و سایر مقصدهای بینالمللی متصل میکند و از طرف دیگر، همین شبکه امکان جابهجایی بخشی از محمولههای هوایی را فراهم میکند. البته برای ارزیابی دقیق جایگاه فرودگاه در تجارت هوایی، آمار ماهانه به تنهایی کافی نیست و باید روند چندماهه یا سالانه، نوع کالا و سهم هر مسیر نیز بررسی شود.
جمعبندی؛ فرودگاه امام فقط محل عبور مسافر نیست
فرودگاه امام خمینی در ۲۹ روز نخست شهریور ۱۴۰۵ میزبان ۳۱۰۹ پرواز ورودی و خروجی بوده و ۴۴۵ هزار و ۱۱۳ مسافر در مسیرهای بینالمللی جابهجا کرده است. همزمان، بیش از ۳.۸ میلیون کیلوگرم بار تجاری در این فرودگاه ثبت شده که سهم بار ورودی در آن به شکل محسوسی بیشتر از بار خروجی بوده است.
۱۹ مقصد اعلامشده نیز نشان میدهد شبکه پروازی فرودگاه امام طی این دوره گسترهای از کشورهای همسایه تا شرق و جنوبشرق آسیا را پوشش داده است. با این حال، برای پاسخ دقیق به این سؤال که «بار هوایی ایران دقیقاً به کدام کشورها میرود؟» هنوز به آمار تفکیکشده بار بر اساس مقصد نیاز داریم.
آنچه فعلاً میتوان با اطمینان گفت این است که مسیر هوایی برای بخشی از تجارت بینالمللی ایران اهمیت دارد؛ بهویژه در محمولههایی که سرعت، ارزش کالا یا زمان تحویل در آنها اهمیت بیشتری دارد. در این میان، شناخت مسیر پرواز تنها نخستین مرحله است و برای ارسال بار بینالمللی باید شرایط محموله، اسناد، گمرک و مسیر نهایی نیز در کنار یکدیگر بررسی شوند.
